Ben Haklıyım/I Am Right

 Ben bu yazıya başlarken, içimden geçen duyguları ve tecrübe ettiklerimi filtresiz bir şekilde yazmaya karar vermiştim. Ancak bunun kolay olmayacağını ve sonrasında olacakların sorumluluğunu alabilecek kadar kendimi hazır hissetmediğimi fark ettim. Bu yüzden kelimelerimi ve düşüncelerimi ister istemez sınırlı aktaracağım. Aksi takdirde arkadaşlarımla ve çevremdeki insanlarla olan ilişkilerimin ciddi biçimde zarar göreceğinden eminim.

Çünkü bizler kendimizi başkalarının aynalarından görmeye hazır varlıklar değiliz. Hepimiz, bir şekilde haklı olduğumuza ve sürekli başkaları tarafından haksızlığa uğradığımıza inanırız. Kime dokunsanız, hayattan alacağı varmış gibi konuşur. Herkes alacaklıdır. Fakat kimse, “Acaba benim borçlu olduğum bir hayat var mı?” sorusunu sormaya cesaret edemez.

Bu soruyu sormak, bir makinenin arkasındaki harika mühendisliği çözmek kadar detaylı ve zahmetli bir çaba gerektirir. Derin düşünmeyi, sabrı ve en önemlisi kendine karşı dürüst olmayı şart koşar. Oysa bu çoğu zaman işimize gelmez. Çünkü kendimizi büyük aynalardan görmeye başladığımızda, fark edemediğimiz çizikleri, kırışıklıkları ve kusurları da görürüz. Ortalama insanın buna cesaret edemeyeceğini biliriz.

Peki mesele böyleyken insan ilişkilerini nasıl yöneteceğiz? Herkesin haklı olduğu bir ortamda “Ben haksızım” demeyi kim üstlenecek? Bu soruların cevabını vermek neredeyse imkânsızdır. Çünkü böyle insanlar pek yoktur.

Bir İsrailli çiftle konuştuğumda, konu yaşanan trajik olaylara geldiğinde kendilerinin haklı olduğunu savunduklarını gördüm. O an bir kez daha anladım ki mesele, hangi pencereden baktığınızla ilgilidir. Olayların tek bir acısı, tek bir yüzü yoktur. Herkes kendi bulunduğu yerden haklıdır.

İlim ve tecrübelerine saygı duyduğum birkaç insanın, mantıklı ve ahlâkî diyebileceğim sohbetlerini dinlediğimde; kulağa hoş gelen fikirlerin çoğu zaman yalnızca teorik düşüncelerden ibaret olduğuna şahit oldum. Güzel sözlerin arkasına saklanan ve kusurlu diyebileceğimiz davranışların, bu sözlerle örtülmeye çalışıldığını fark ettim. Aslında meselelerin herkes tarafından fark edildiğini; ancak bu tür gerçeklerle sosyal hayatta yüzleşmenin zor olduğunu ve kabul ettiğimizde sorumluluğunu taşıyamadığımız için güzel sözler söyleyen, yumuşak fıtratlı, herkesin suyuna gitmeye çalışan insanlara dönüştüğümüzü düşünüyorum.

Hal böyleyken karar mekanizmasını nasıl işleteceğiz? Referanslarımızı nereden alacağız? Ortaya koyabileceğimiz değerler neler olabilir?

Bu soruları tek tek düşündüğümüzde; din, bilim, felsefe, ahlâkî normlar ve yerel toplumsal değerler gibi referanslara yöneliyoruz. Fakat biraz derinleştiğimizde, bunların da göreceli ve taraflı yönleri olduğunu görüyoruz. Bilimin zamanla değiştiğini, bugün doğru kabul edilenin yarın farklılaşabileceğini biliyoruz. Din anlayışının; kişinin idrak kapasitesine, içinde bulunduğu coğrafyaya ve kültürel bağlama göre şekillendiğini görüyoruz. Toplumsal ahlâkın, toplumların sistemlerine göre işlediğini fark ediyoruz. Felsefenin de aynı şekilde, zamanın ruhundan ve içinde doğduğu sistemden bağımsız olmadığını anlıyoruz.

Tüm bu çıkmazın içinde geriye ne kalıyor?

Belki de görmezden geldiğimiz, hatta yüzleşmekten korktuğumuz o derin ruhumuz. Referansı dışarıda değil, içeride aramak… Fakat insanın kendi içine dönmesi, başkalarına hüküm vermesinden çok daha zordur. Çünkü orada savunma yoktur; mazeretler zayıftır; suçlanacak kalabalıklar bulunmaz.

Bu yüzden kimsenin “Ben haksızdım” demesi kolay değildir. “Şurada bunu yapmasaydım, böyle olmazdı” diyebilmek, insanın kendi kibrini aşmasını gerektirir. Belki de bütün mesele tam olarak budur: Haklı olma ihtiyacımız ile dürüst olma cesaretimiz arasındaki mesafe.

İnsanlık, belki de en çok bu mesafede kaybolur.

Kierkegaard’ın dediği gibi, “Kalabalık hakikat değildir.” Hakikat, insanın tek başına kaldığında verebildiği kararda gizlidir. Ve belki de insanın en ağır sınavı, kimsenin görmediği yerde kendine karşı dürüst kalabilmesidir.

When I began writing this piece, I had decided to put down my feelings and experiences exactly as they were, without any filter. However, I realized that this would not be easy and that I did not feel ready to bear the responsibility for what might follow. For this reason, I will inevitably convey my words and thoughts in a limited way. Otherwise, I am certain that my relationships with my friends and the people around me would be seriously harmed.

Because we are not beings prepared to see ourselves in the mirrors of others. All of us, in one way or another, believe that we are right and that we are constantly being wronged by others. Whoever you speak to talks as if life owes them something. Everyone is a creditor. Yet no one dares to ask, “Is there perhaps a life to which I am indebted?”

To ask this question requires an effort as detailed and demanding as deciphering the remarkable engineering behind a machine. It necessitates deep reflection, patience, and above all, honesty with oneself. Yet most of the time, this does not suit us. Because when we begin to see ourselves in larger mirrors, we also see the scratches, wrinkles, and flaws we had failed to notice. We know that the average person does not have the courage for this.

So, if this is the case, how are we to manage human relationships? In an environment where everyone is right, who will undertake to say, “I am wrong”? Answering these questions is almost impossible. Because such people are rare.

When I spoke with an Israeli couple and the conversation turned to the tragic events that had taken place, I saw that they defended their own righteousness. In that moment, I understood once again that the issue depends on which window you are looking from. Events do not have a single pain, nor a single face. Everyone is right from where they stand.

When I listened to the conversations of a few individuals whose knowledge and experience I respect—conversations I could describe as rational and moral—I witnessed that ideas which sounded pleasant were often nothing more than theoretical thoughts. I realized that behaviors we might call flawed were being concealed behind beautiful words, and that those words were being used to cover them. In fact, I believe that everyone is aware of these issues; yet confronting such truths in social life is difficult, and when we accept them, we are unable to bear their responsibility. And so we turn into soft-natured people who speak fine words and try to please everyone.

Given this, how are we to operate our decision-making mechanism? From where should we take our references? What values can we truly put forward?

When we consider these questions one by one, we turn to references such as religion, science, philosophy, moral norms, and local social values. Yet when we delve a little deeper, we see that these too have relative and partial aspects. We know that science changes over time, and that what is accepted as true today may differ tomorrow. We see that religious understanding is shaped according to a person’s capacity of comprehension, the geography they live in, and their cultural context. We realize that social morality functions according to the systems of societies. Likewise, we understand that philosophy is not independent of the spirit of its age or the system in which it was born.

Within all this deadlock, what remains?

Perhaps what remains is that deep inner soul we ignore, or even fear to confront. To seek the reference not outside, but within… Yet turning inward is far more difficult than passing judgment on others. Because there, there is no defense; excuses are weak; there are no crowds to blame.

That is why it is not easy for anyone to say, “I was wrong.” To be able to say, “If I had not done this here, things would not have turned out this way,” requires overcoming one’s own pride. Perhaps the whole issue lies precisely here: the distance between our need to be right and our courage to be honest.

Humanity, perhaps, is most often lost within that distance.

As Kierkegaard said, “The crowd is untruth.” Truth is hidden in the decision a person makes when left alone. And perhaps the heaviest test of all is whether one can remain honest with oneself in a place where no one is watching.